Kritisch Denken
Kritisch Denken: De motor achter diepgaand leren!
Hoe leren we onze leerlingen navigeren in een wereld vol informatie, meningen en complexe vraagstukken? Kritisch denken is veel meer dan ‘een mening (of kritiek) hebben’; het is een vakmanschap dat een specifieke grondhouding en scherpe vaardigheden vereist. In deze tweedaagse training vertalen we de psychologie van het denken naar direct toepasbare didactiek voor jouw dagelijkse praktijk. Een tweedaagse training voor leraren die de denkkracht in de klas willen activeren.
Inhoud Dag 1
Dag 1
Voordat we de leerlingen aan het denken zetten, kijken we onder de motorkap. Wat maakt een gedachte ‘goed’ en wat maakt een denker ‘sterk’? We verkennen de zes kernvaardigheden die elke leerling (en leraar) nodig heeft: analyseren, interpreteren, evalueren, concluderen, uitleggen en de cruciale kunst van de zelfregulatie.
Het Intellectuele Kompas
Centraal op deze dag staat het Intellectueel Kompas. We maken het raamwerk ‘Kritisch Denken’ van Paul & Elder hanteerbaar voor de klas aan de hand van drie pijlers:
- De Bouwstenen (Elementen van het denken): Hoe ontleed je een gedachte? We leren kijken naar de ‘onderdelen’ van een redenering: wat is het doel, vanuit welk perspectief wordt er gesproken, welke vooronderstellingen liggen eronder en wat zijn de consequenties?
- De Meetlat (Intellectuele normen): Hoe bewaken we de kwaliteit? Je ontdekt hoe je leerlingen prikkelt om de lat hoger te leggen met vragen als: Is dit duidelijk? Is dit accuraat? Is dit logisch en relevant?
- Het Karakter (Intellectuele eigenschappen): Welke grondhouding is nodig voor kwalitatief denken? We onderzoeken hoe je intellectuele bescheidenheid (erkennen wat je niet weet), moed (populaire meningen durven bevragen) en empathie (het perspectief van de ander echt begrijpen) stimuleert.
Kritisch Denken in de Praktijk
De middag maken we een begin met de vertaalslag naar de praktijk. Hoe kun je het kritisch denkvermogen al vanaf vier jaar aanspreken en ontwikkelen?
Kritische Denkschema's
Er zijn duidelijke denkstrategieën die je kunt inzetten bij elke les of tijdens elk project. We bekijken praktijkvoorbeelden en oefenen met het formuleren van kritische denkopdrachten bij zelfgekozen onderwerpen.
Socratisch gesprek
We ervaren samen de kracht van een Socratisch gesprek en je krijgt de tools en materialen om ook met jouw kinderen diep en filosofisch na te denken over vraagstukken waar geen antwoord op bestaat.
Inhoud Dag 2
Dag 2
Op de tweede dag maken we de vertaalslag naar je lessen. Hoe creëer je een cultuur waarin denken niet per ongeluk gebeurt, maar een vast onderdeel is van je instructie?
Denkroutines
De denkroutines van Harvard Project Zero vormen het kloppend hart van de didactiek tijdens deze tweedaagse. Omdat ‘denken’ van nature een onzichtbaar proces is dat zich in de hoofden van leerlingen afspeelt, bieden deze routines de noodzakelijke structuur om dit proces naar buiten te brengen.
Denken Zichtbaar Maken
Het hoofddoel van de denkroutines is het creëren van een ‘Culture of Thinking’. In plaats van alleen te focussen op het juiste eindantwoord, verschuiven deze routines de aandacht naar het proces dat daaraan voorafgaat.
Externaliseren: De routines dwingen leerlingen om hun gedachten te verwoorden, te tekenen of op te schrijven.
Focus aanbrengen: Elke routine is ontworpen om een specifieke denkbeweging te stimuleren, zoals het leggen van verbanden, het verkennen van perspectieven of het blootleggen van complexiteit.
Steigers (Scaffolding): Ze bieden leerlingen een houvast (een ‘steiger’) om tot diepere inzichten te komen die ze zelfstandig wellicht niet hadden bereikt.
Van Trucje naar Houding
Het nut van denkroutines zit in de herhaling. Het zijn geen eenmalige ‘leuke werkvormen’, maar patronen die, wanneer ze regelmatig worden ingezet, verankerd raken in het systeem van de leerling.
Cognitieve ontwikkeling: Leerlingen leren bewuster omgaan met informatie. Ze nemen niet alles meer voor waar aan, maar vragen zich af: “Waarom denk ik dat?” of “Welk bewijs heb ik hiervoor?”
Metacognitie: De routines stimuleren leerlingen om na te denken over hun eigen denkproces. Dit sluit direct aan bij de vaardigheid zelfregulatie.
Inclusiviteit: Doordat routines vaak laagdrempelig beginnen (bijv. “Wat zie je?”), krijgt elke leerling de kans om in te stappen, ongeacht het startniveau.
Naadloze Integratie
Het grote voordeel van denkroutines is dat ze geen extra vak zijn. Ze zijn een manier van lesgeven die je integreert in je bestaande curriculum:
Vakoverstijgend: Of het nu gaat om een schilderij bij handvaardigheid, een krantenartikel bij wereldoriëntatie of een rekenprobleem; de routines zijn overal toepasbaar.
Minimale voorbereiding: De meeste routines bestaan uit slechts drie of vier eenvoudige stappen of vragen. De kracht zit in de kwaliteit van de vragen, niet in de complexiteit van de voorbereiding.
Flexibiliteit: Ze kunnen individueel, in duo’s of klassikaal worden uitgevoerd, zowel mondeling als schriftelijk (bijvoorbeeld op een Denkmat).
Een schatkist aan routines
Om ervoor te zorgen dat je voor elke lessituatie de juiste denkbeweging kunt activeren, ontvang je tijdens de training een compleet pakket van maar liefst 73 Nederlandstalige denkroutines.
Deze zijn gecategoriseerd op basis van hun doel: van routines voor het introduceren en verkennen van ideeën tot routines die helpen bij het synthetiseren en organiseren van kennis. Hiermee heb je voor de rest van je loopbaan een professionele gereedschapskist in handen.
Verdiepingssessies
Argumentatie-mapping: Je leert hoe je complexe redeneringen ontleedt met behulp van visuele schema’s. Hiermee help je leerlingen om de logische structuur van een betoog of tekst te doorgronden en hun eigen argumentatie sterker op te bouwen.
Denkmatten & Graphic Organizers: We verkennen hoe je visuele hulpmiddelen inzet om informatie te ordenen, verbanden te leggen en tot scherpe conclusies te komen bij wereldoriëntatie, taal en begrijpend lezen.
Drogredenen en logische denkfouten. Materialen die kinderen helpen de ‘trucjes’ te herkennen die het zuivere denken in de weg staan.
Praktische opbrengst in elk onderdeel
In elk programmaonderdeel doe je één of meer activiteiten én krijg je praktische materialen waarmee je direct aan de slag kunt in jouw eigen praktijk: tools, formats, werkvormen en voorbeeld-aanpassingen. Je loopt niet weg met alleen inspiratie, maar met concrete stappen voor morgen.
Over de trainer
Minka Dumont heeft 25 jaar lesgegeven, waarvan de laatste 15 jaar aan kinderen met kenmerken van begaafdheid. Ze is ECHA Specialist in Gifted Education en vanuit de ervaring in de plusklassen ontstond haar visie op onderwijs: geen aanpassingen in het reguliere onderwijs voor begaafden maar ‘begaafd onderwijs’ voor alle kinderen. Hiervoor schrijft ze lesmaterialen en is een bevlogen en enthousiaste trainer met passie voor rijk en eigenwijs onderwijs.
Dag 1
09.00 – 09.30 uur: Inloop
09.30 -10.00 uur: Inleiding
10.00 -10.45 uur: Het Intellectuele Kompas 1
10:45 -11.00 uur: Pauze
11:00 -12.15 uur: Het Intellectuele Kompas 2
12.15 -13.15 uur: Lunch
13.15 -14.30 uur: Kritisch Denken in de praktijk
14.30 -14.45 uur: Pauze
14:45 -16.30 uur: Socratisch Gesprek
Dag 2
09.00 – 09.30 uur: Terugblik dag 1
09.30 -10.00 uur: Introductieactiviteit
10.00 -10.45 uur: Denkroutines 1
10:45 -11.00 uur: Pauze
11:00 -12.15 uur: Denkroutines 2
12.15 -13.15 uur: Lunch
13.15 -14.30 uur: Verdiepingssessie (keuze)
14.30 -14.45 uur: Pauze
14:45 -16.30 uur: Reflectie en de blik voorwaarts
Kritisch Denken
Datum:
Prijs: €595,-