Is de mensheid in de kern Goed of Kwaad?

Deze Essentiële Vraag vormt de basis waarbij we samen rijke, uitdagende en creatieve activiteiten gaan ontwerpen.

Rijk Onderwijs Ontwikkelen

Elke ontwikkeldag doorloopt een vast stappenplan om van essentiële vraag te komen tot een rijk en uitdagend project met goed doordachte opdrachten en activiteiten waar kinderen van ‘aan gaan’ en het plezier in leren ontdekken en behouden.

Stap 1: Fase van Nieuwsgierigheid en Betrokkenheid

Wat wordt de prikkelende start om de nieuwsgierigheid te wekken?

Stap 2: Voorkennis en Misconcepties Verhelderen

Wat denken en weten de kinderen al? Op welke manier kom je daar achter?

Stap 3: Leerdoelen Vaststellen (Understanding by Design)

Wat is het Duurzaam Begrip? Wat moeten de kinderen echt moeten gaan begrijpen? Welke vaardigheden krijgen extra focus?

Stap 4: Onderzoek in de Diepte (Ont-dekken)

In plaats van leerstof te “dekken”, gaan we deze “onthullen” Wat gaan we ontdekken? Welke activiteiten, strategieën en werkvormen gebruiken we om de extra focus te leggen op de in stap 3 gekozen vaardigheden?

Stap 5: Formatieve Feedback en Monitoring

Hoe wordt het leren zichtbaar tijdens het proces? Hoe wordt voortgang in vaardigheidsniveau zichtbaar tijdens het proces?

Stap 6: De Prestatietaak (Assessment - UbD fase 2)

Op welke manier bewijzen kinderen hun begrip? Hoe passen ze hun kennis toe in een authentieke situatie? Welke vaardigheden moeten worden ontwikkeld om de taak goed te kunnen uitvoeren?

Stap 7: Reflectie en Metacognitie

Op welke manier reflecteren de kinderen op de essentiële vraag, op de uitvoering van de taak (taken) en op de manier waarop dit project hun denken heeft beïnvloed of veranderd?

Theorie & Praktijk

Gedurende de dag vertalen we vernieuwende onderwijsmodellen en inzichten in een praktisch ontwerp-template waarmee je voortaan al je onderwijs kunt vormgeven.

Opbrengst en Materialen

Je gaat niet alleen naar huis met je ontworpen project maar je ontvangt ook een map vol generieke tools en werkvormen die je direct in je praktijk kunt gebruiken.

Wat kun je van deze dag verwachten?

Fase 1: De Vonk Overslaan

We kunnen bijvoorbeeld denken aan activiteiten waarbij we de klas direct in een ‘grijs gebied’ plaatsen. Je kunt het scenario van de ‘gevonden portemonnee’ schetsen: “Er zit € 100,- in en een briefje van een oma voor haar kleinkind. Niemand ziet dat jij hem vindt en je hebt zelf echt geld nodig voor iets belangrijks. Wat wint er: je buik (het geld) of je hart (de oma)?” Of misschien komen de kinderen wel met het bekende verhaal van Robin Hood. Dan kun je daar mooi op inspelen door de vraag te stellen: “Is een diefstal nog steeds ‘kwaad’ als de honger wordt gestild?” Een prikkelende start is de vraag: “Als er vannacht één pil zou worden uitgevonden waardoor niemand meer iets slechts kan doen, zouden we die dan aan iedereen moeten geven?”

Fase 2: Wat is al bekend?

In deze fase willen we de ‘Disney-misconceptie’ aanpakken: dat de wereld verdeeld is in helden en schurken. We kunnen denken aan een werkvorm waarbij we leerlingen vragen om ‘slechte daden’ te sorteren: is stelen uit een winkel hetzelfde als iemand per ongeluk pijn doen? Misschien komen de kinderen wel met voorbeelden uit games waarbij je punten scoort door ‘kwaad’ te doen. Dan kun je daar mooi op inspelen door te onderzoeken: “Waarom voelt dat in een spel anders dan in het echt? Is dat omdat je weet dat het niet echt is, of omdat de regels daar anders zijn?” Zo ontdekken ze dat ons gedrag vaak een reactie is op de regels van de omgeving.

Stap 3: Het Kompas bepalen (De Leerdoelen)

De kern van deze fase is het begrip ‘complexiteit’. We kunnen denken aan het leerdoel: De leerling begrijpt dat mensen niet ‘goed’ of ‘kwaad’ zijn, maar dat ze het vermogen hebben tot beide, en dat omstandigheden (zoals groepsdruk of schaarste) bepalen welke kant de overhand krijgt. Misschien komen de kinderen wel met het woord ’empathie’. Dan kun je daar mooi op inspelen door hen te laten inzien dat dit onze ‘superkracht’ is om het goede te doen, zelfs als het ons niets oplevert.

Stap 4: Graven in de diepte

We gaan de mechanismen achter gedrag onthullen. We kunnen denken aan een onderzoek naar het ‘omstandereffect’: waarom helpen mensen soms niet als er veel anderen bij staan? Of misschien komen de kinderen wel met het idee om te onderzoeken hoe schaarste werkt. Dan kun je daar mooi op inspelen door een experimentje te doen: geef drie kinderen een zak snoep en de rest niets. Wat gebeurt er met de ‘goede’ sfeer in de groep? Laat hen ook ontdekken hoe ‘helden’ vaak gewone mensen zijn die op het juiste moment een keuze durfden te maken tegen de stroom in.

Stap 5: Het Leren zichtbaar maken

Feedback richt zich hier op het vermijden van labels. We kunnen bijvoorbeeld letten op hoe leerlingen praten over conflicten op het schoolplein. Als een kind zegt “hij is gewoon gemeen”, kun je daar mooi op inspelen door te vragen: “Wat zou er gebeurd kunnen zijn voordat hij zo deed? Was hij bang, boos of had hij honger?” Je geeft feedback op hun vermogen om de context mee te wegen. Gebruik een ‘Perspectief-bril’ als werkvorm: hoe kijkt de dader, het slachtoffer en de voorbijganger naar deze situatie?

Stap 6: De Meesterproef

Nu wordt het abstracte concreet. We kunnen denken aan een prestatietaak waarbij leerlingen de rol krijgen van een ‘Galactische Ambassadeur’. Een buitenaards wezen vraagt: “Ik hoor slechte verhalen over oorlogen op aarde, waarom zou ik jullie ras niet vernietigen?” Het product is een ‘Pleidooi voor de Mensheid’, waarin ze aan de hand van bewijzen (geschiedenis, kunst, eigen daden) laten zien dat we het waard zijn. Of misschien komen de kinderen wel met een ‘Gids voor een Nieuwe Wereld’: welke drie regels hebben we nodig om het ‘goede’ in de mens altijd te laten winnen?

Stap 7: Terugkijken in de spiegel

De reis eindigt bij henzelf. We kunnen bijvoorbeeld denken aan de reflectievraag: “Wat heb jij deze week geleerd over je eigen ‘schaduwkant’?” Misschien komen de kinderen wel met eerlijke verhalen over momenten dat ze niet eerlijk waren. Dan kun je daar mooi op inspelen door de transfer te maken naar hun eigen kracht: “Nu je weet hoe groepsdruk werkt, hoe ga je daar morgen mee om als je ziet dat iemand wordt buitengesloten?” Zo verandert filosofie in een bewuste levenshouding.