Wat is kunst en welke rol speelt kunst in een cultuur?

Deze Essentiële Vraag vormt de basis waarbij we samen rijke, uitdagende en creatieve activiteiten gaan ontwerpen.

Rijk Onderwijs Ontwikkelen

Elke ontwikkeldag doorloopt een vast stappenplan om van essentiële vraag te komen tot een rijk en uitdagend project met goed doordachte opdrachten en activiteiten waar kinderen van ‘aan gaan’ en het plezier in leren ontdekken en behouden.

Stap 1: Fase van Nieuwsgierigheid en Betrokkenheid

Wat wordt de prikkelende start om de nieuwsgierigheid te wekken?

Stap 2: Voorkennis en Misconcepties Verhelderen

Wat denken en weten de kinderen al? Op welke manier kom je daar achter?

Stap 3: Leerdoelen Vaststellen (Understanding by Design)

Wat is het Duurzaam Begrip? Wat moeten de kinderen echt moeten gaan begrijpen? Welke vaardigheden krijgen extra focus?

Stap 4: Onderzoek in de Diepte (Ont-dekken)

In plaats van leerstof te “dekken”, gaan we deze “onthullen” Wat gaan we ontdekken? Welke activiteiten, strategieën en werkvormen gebruiken we om de extra focus te leggen op de in stap 3 gekozen vaardigheden?

Stap 5: Formatieve Feedback en Monitoring

Hoe wordt het leren zichtbaar tijdens het proces? Hoe wordt voortgang in vaardigheidsniveau zichtbaar tijdens het proces?

Stap 6: De Prestatietaak (Assessment - UbD fase 2)

Op welke manier bewijzen kinderen hun begrip? Hoe passen ze hun kennis toe in een authentieke situatie? Welke vaardigheden moeten worden ontwikkeld om de taak goed te kunnen uitvoeren?

Stap 7: Reflectie en Metacognitie

Op welke manier reflecteren de kinderen op de essentiële vraag, op de uitvoering van de taak (taken) en op de manier waarop dit project hun denken heeft beïnvloed of veranderd?

Theorie & Praktijk

Gedurende de dag vertalen we vernieuwende onderwijsmodellen en inzichten in een praktisch ontwerp-template waarmee je voortaan al je onderwijs kunt vormgeven.

Opbrengst en Materialen

Je gaat niet alleen naar huis met je ontworpen project maar je ontvangt ook een map vol generieke tools en werkvormen die je direct in je praktijk kunt gebruiken.

Wat kun je van deze dag verwachten?

Fase 1: De Vonk Overslaan

We kunnen bijvoorbeeld denken aan activiteiten waarbij we de definitie van kunst direct op de proef stellen. Richt een hoek van de klas in als een ‘Museum van Niets’ met een platgetrapt colablikje, een oude schoen en een hoopje zand op een sokkel. Of misschien komen de kinderen wel met de felle discussie dat dit “gewoon troep” is. Dan kun je daar mooi op inspelen door een officieel prijskaartje van € 100.000,- toe te voegen. Verandert dat hun blik? Je zou ook een ‘Verboden Hoek’ kunnen maken met afbeeldingen die ooit verboden waren. Dan kun je daar mooi op inspelen door de vraag te stellen: “Waarom zijn mensen soms bang voor een schilderij of een standbeeld?”

Fase 2: Wat is al bekend?

In deze fase willen we de misconceptie aanpakken dat kunst alleen kunst is als het ‘echt lijkt’. We kunnen denken aan een werkvorm waarbij kinderen foto’s van graffiti, een game-character en een klassiek schilderij moeten rangschikken: wat is ‘echte’ kunst? Misschien komen de kinderen wel met het argument: “Mijn oma kan dit ook, dus is het geen kunst.” Dan kun je daar mooi op inspelen door niet te praten over techniek, maar over boodschap: “Wat wilde de maker vertellen dat hij niet in woorden kon uitdrukken?” Laat ze ook eens nadenken over een wereld zonder kleur of muziek; wat zouden we dan missen in ons mens-zijn?

Stap 3: Het Kompas bepalen (De Leerdoelen)

Het doel is dat kinderen gaan inzien dat kunst de ‘voetafdruk’ van een cultuur is. We kunnen denken aan het leerdoel: De leerling begrijpt dat kunstwerken ons vertellen wat een volk belangrijk, heilig of juist verschrikkelijk vond. Misschien komen de kinderen wel met de vergelijking tussen de flitsende TikTok-cultuur van nu en de statige portretten uit de Gouden Eeuw. Dan kun je daar mooi op inspelen door hen de ‘onuitgesproken regels’ van beide tijden te laten formuleren. Wat zegt een selfie over onze cultuur van nu?

Stap 4: Graven in de diepte

We gaan kunst ‘onthullen’ als een bron van informatie. Je zou ze bijvoorbeeld twee objecten kunnen geven: een Grieks marmeren beeld en een Afrikaans houten masker. We kunnen denken aan een onderzoek waarbij ze niet kijken naar de schoonheid, maar naar de functie. Misschien komen de kinderen wel tot de ontdekking dat het masker bedoeld was om mee te dansen en contact te maken met geesten, terwijl het beeld bedoeld was om macht uit te stralen. Dan kun je daar mooi op inspelen door hen te laten ervaren hoe de betekenis van een object verandert als je het uit zijn context haalt en in een glazen vitrine zet.

Stap 5: Het Leren zichtbaar maken

Het is verleidelijk om direct “mooi” of “lelijk” te roepen. We kunnen bijvoorbeeld denken aan de denk-routine ‘Zie, Denk, Verwonder’. Dwing hen om eerst vijf minuten alleen maar te beschrijven wat ze feitelijk zien. Misschien komen de kinderen wel met details die jij nog niet had gezien. Dan kun je daar mooi op inspelen door hun feedback te geven op de diepgang van hun waarneming: “Je ziet een gebalde vuist in dit standbeeld; wat zou dat kunnen zeggen over hoe deze mensen dachten over vrijheid?”

Stap 6: De Meesterproef

Nu wordt het menens: de transfer. We kunnen denken aan een prestatietaak waarbij de leerlingen de rol krijgen van een ‘Intergalactische Curator’. De opdracht: “Er komt een ruimteschip aan en je mag maar vijf kunstwerken uit de hele menselijke geschiedenis laten zien om uit te leggen wie wij zijn. Wat kies je?” Of misschien komen de kinderen wel met het plan om een ‘Monument voor dit jaar’ te ontwerpen. Dan kun je daar mooi op inspelen door hen te laten verdedigen welke symbolen zij gebruiken: “Waarom staat die smartphone centraal in jullie monument? Welke waarde van onze cultuur laat dat zien?”

Stap 7: Terugkijken in de spiegel

Leren is pas compleet als hun wereldbeeld is verschoven. We kunnen bijvoorbeeld denken aan een afsluitende wandeling door de school of de buurt. Misschien komen de kinderen wel met de observatie dat de architectuur van de supermarkt of de kleding van een klasgenoot eigenlijk ook ‘cultuur-uitingen’ zijn. Dan kun je daar mooi op inspelen door de cirkel rond te maken: “Als jij later iets groots zou maken, wat voor voetafdruk zou jij dan willen achterlaten voor de mensen die over 500 jaar leven?”